عقول عشره ، يادگارى از هيئت قديم يك جهت تنبيهى در مسأله باقى مانده و آن اين است كه چرا عقول را منحصر به عقول عشره دانسته‌اند ؟ علت آن ازدواج نمودن عقل حكيم با رصد مترصدين و جمع شدن عقل وى و رصد منجم است ؛ زيرا اگر حكيم به عقل حِكْمى خود اكتفا كند عقول را غير متناهى مىبيند ؛ چنان كه اشراقيون كه رصد را در نظر نگرفته‌اند ، قائل شده‌اند به اينكه عقول غير متناهى است ، « 1 » ولى مثل شيخ الرئيس چون اهل رصد بوده و به عقيدهء منجمين نُه فلك ديده است به عقول عشره قائل شده است . « 2 » بنا بر اين : از زمانى كه افلاك تسعه را باطل دانسته‌اند عشريت عقول هم از بين رفته است .

--> ( 1 ) - مطارحات ، در مجموعهء مصنفات شيخ اشراق ، ج 1 ، ص 451 - 452 ؛ حكمة الاشراق ، در همان مجموعه ، ج 2 ، ص 139 و 155 و 178 . ( 2 ) - شفا ، بخش الهيات ، ص 528 ؛ شرح اشارات ، ج 3 ، ص 220 و 242 ؛ شرح هدايهء اثيريه ، ص 368 .